تفاوت قوانین گمرکی واردات از چین و دبی؛ از تعرفه و مدارک تا ترخیص

تفاوت قوانین گمرکی واردات از چین و دبی در نحوه بررسی اسناد، الزامات واردات، مدارک مورد نیاز و هزینه های ترخیص کالا مشخص می شود. البته مبنای محاسبه حقوق ورودی در ایران، صرفا کشور مبدأ یا مسیر حمل نیست و به عواملی مانند تعرفه گمرکی و نوع کالا نیز بستگی دارد.

تفاوت واقعی این دو مسیر در جنبه های دیگری است: قیمتی که به عنوان ارزش ثبت می شود، اسنادی که باید همراه بار باشد، زمان رسیدن کالا و ریسک هایی که در هر مسیر بیشتر پیش می آید. در ادامه، قوانین گمرکی واردات از چین و دبی را در همین جنبه ها یکی یکی مقایسه می کنیم و در آخر یک فهرست تصمیم گیری می دهیم تا بدانید کدام مسیر برای محموله شما مناسب تر است.

مقایسه قوانین گمرکی واردات از چین و دبی از جنبه های مختلف

برای مقایسه درست، اول باید دو مسیر را از هم جدا کنیم. در مسیر مستقیم، کالا را از تولیدکننده یا تأمین‌کننده چینی می‌خرید، پول را معمولاً با حواله یوان به حساب شرکتی فروشنده می‌فرستید و بار از بندرهای چین یا با پرواز به ایران می‌آید. در مسیر دبی، کالا را از یک تاجر یا شرکت مستقر در امارات می‌خرید و بار از بندر جبل‌علی یا دیگر بندرهای امارات به بندرعباس یا بنادر جنوبی ایران می‌رسد.

قوانین گمرکی واردات از چین به ایران و قوانین گمرکی واردات از دبی به ایران در عمل یکی است؛ هر دو محموله با همان قانون امور گمرکی، همان جدول تعرفه و همان سامانه اظهار ترخیص می‌شوند. جدول زیر خلاصه تفاوت‌های عملی این دو مسیر را نشان می‌دهد و در ادامه هر مورد را جداگانه توضیح می‌دهیم:

تأثیر کشور مبدأ کالا بر قوانین گمرکی واردات از چین و دبی

کشور مبدأ مهم‌ترین نقطه‌ای است که قوانین گمرکی واردات از چین و دبی را به هم گره می‌زند. طبق ماده ۱۷ قانون امور گمرکی، کشور مبدأ کالا کشوری است که کالا در آن تولید یا ساخته شده و این تعریف برای اعمال تعرفه، محدودیت‌های مقداری و سایر اقدامات تجاری به کار می‌رود. قواعد تعیین مبدأ هم بر اساس ضوابط سازمان تجارت جهانی در آیین‌نامه اجرایی این قانون آمده است.

دبی برای بیشتر کالاهای چینی فقط کشور ارسال‌کننده است، نه کشور مبدأ. بخش زیادی از کالاهایی که در بازارهای دبی عرضه می‌شود ساخت کشورهای دیگر، از جمله چین، است؛ اگر بخواهید تصویر کلی این دو مسیر را از نظر آماری ببینید، مقایسه حجم واردات از چین و امارات کمکتان می‌کند. نکته عملی این است که اگر در اظهارنامه، مبدأ کالای چینی را امارات بنویسید، اظهار خلاف واقع کرده‌اید و همین می‌تواند ترخیص را متوقف کند.

یک استثنای مهم هم وجود دارد: اگر کالا واقعا در امارات تولید شده یا در آنجا آن‌قدر تغییر کرده باشد که طبق قواعد مبدأ، کالای اماراتی حساب شود، مبدأ آن امارات است. اما بسته‌بندی مجدد یا برچسب‌زدن ساده در دبی، کشور مبدأ را عوض نمی‌کند. برای خریدهای کوچک‌تر از تأمین‌کننده‌های چینی هم که با کیف پول دیجیتال کار می‌کنند، پرداخت با حواله علی پی انجام می‌شود و در این حالت هم مبدأ کالا همچنان چین است.

مقایسه تعرفه گمرکی و حقوق ورودی واردات از چین و دبی

در بررسی تفاوت تعرفه گمرکی چین و دبی، پاسخ کوتاه این است که برای کالای یکسان، نرخ تعرفه یکی است. حقوق ورودی کالا از چین و دبی بر اساس شماره تعرفه (HS Code) و ارزش گمرکی کالا محاسبه می‌شود و جدول تعرفه ایران نرخ را برای کالا تعیین می‌کند، نه برای مسیر حمل. یعنی یک دستگاه قهوه‌ساز ساخت چین، چه از گوانگژو بیاید چه از دبی، با همان ردیف تعرفه و همان درصد حقوق ورودی ترخیص می‌شود.

تنها جایی که در قوانین گمرکی واردات از چین و دبی، کشور مبدأ روی نرخ اثر می‌گذارد، موافقت‌نامه‌های تجارت ترجیحی یا آزاد است. ایران با برخی کشورها و اتحادیه‌ها، مثل اتحادیه اقتصادی اوراسیا، چنین موافقت‌نامه‌هایی دارد و کالای دارای مبدأ آن کشورها با ارائه گواهی مبدأ معتبر، تعرفه کمتری می‌پردازد. پس حقوق گمرکی واردات از چین و حقوق گمرکی واردات از دبی برای کالای مشابه برابر است، اما مبلغ نهایی ممکن است فرق کند، چون ارزش دو محموله با هم یکی نیست. این تفاوت را در بخش بعد توضیح می‌دهیم.

تفاوت ارزش گذاری گمرکی در خرید مستقیم از چین و خرید از دبی

ارزش‌گذاری یکی از تفاوت‌های مهم در قوانین گمرکی واردات از چین و دبی است. طبق ماده ۱۴ قانون امور گمرکی، ارزش کالای وارداتی شامل بهای خرید، بیمه، حمل و سایر هزینه‌ها تا اولین دفتر گمرکی است که بر اساس سیاهه خرید تعیین می‌شود.

در خرید مستقیم از چین، بهای خرید معمولاً قیمت کارخانه یا تأمین‌کننده است؛ اما در خرید از دبی، قیمت فروش تاجر اماراتی با سود و هزینه‌های او محاسبه می‌شود. اگر کالا وارد سرزمین اصلی امارات شده باشد، حقوق ورودی نیز ممکن است در قیمت فروش لحاظ شده باشد؛ برخلاف کالاهای نگهداری‌شده در مناطق آزاد که لزوماً این حقوق را نپرداخته‌اند. از طرف دیگر، هزینه حمل از دبی به ایران معمولاً کمتر از مسیر چین است.

برای مثال، اگر قیمت کالا از چین ۱۰ هزار دلار و از دبی ۱۱٬۵۰۰ دلار باشد و هزینه حمل به‌ترتیب ۱٬۲۰۰ و ۴۰۰ دلار محاسبه شود، ارزش کالا بدون بیمه در مسیر چین ۱۱٬۲۰۰ و در مسیر دبی ۱۱٬۹۰۰ دلار خواهد بود. بنابراین، با فرض نرخ تعرفه یکسان، حقوق ورودی مسیر دبی بیشتر می‌شود. اگر ارزش اظهارشده با نظر گمرک متناسب نباشد، طبق ماده ۱۵ قانون امور گمرکی، سوابق کالای مثل یا مشابه با توجه به ضوابط قانونی بررسی می‌شود.

تفاوت اسناد گمرکی و تشریفات صادراتی در دو مسیر

تفاوت مدارک گمرکی واردات از چین و دبی بیشتر به این برمی‌گردد که اسناد را چه کسی و در کدام کشور صادر می‌کند. در سمت ایران، فهرست اصلی یکی است: ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت، سیاهه خرید، فهرست عدل‌بندی (Packing List)، بارنامه، بیمه‌نامه، گواهی مبدأ و مجوزهای لازم برای همان کالا. این اسناد پایه اظهارنامه گمرکی واردات هستند که در سامانه گمرک ثبت می‌شود.

در مسیر مستقیم، فروشنده چینی کالا را در گمرک چین برای صادرات اظهار می‌کند و گواهی مبدأ معمولاً از مراجع رسمی چین، مثل شورای ارتقای تجارت بین‌المللی چین (CCPIT)، صادر می‌شود. پس قوانین گمرکی چین بیشتر در مرحله صادرات و تشریفات فروشنده به شما مربوط می‌شود. در مسیر دبی، سیاهه و بارنامه را شرکت اماراتی صادر می‌کند و قوانین گمرکی دبی در مرحله خروج کالا از امارات روی کار فروشنده اثر دارد، اما گواهی مبدأ باید همچنان مبدأ واقعی کالا را نشان دهد.

حساس‌ترین نقطه در اجرای قوانین گمرکی واردات از چین و دبی، هماهنگی اسناد است. نام فروشنده روی سیاهه، بیمه‌نامه، ثبت سفارش و مدارک پرداخت باید با هم بخواند. اگر مسیر کلی خرید از چین، از انتخاب تأمین‌کننده تا ترخیص، برایتان تازه است، صفر تا صد واردات از چین را بخوانید تا جای هر سند را در کل فرایند ببینید.

مقایسه مجوزها، استانداردها و بازرسی گمرکی واردات از چین و دبی

مجوزها و استانداردها هم جزو قوانین گمرکی واردات از چین و دبی هستند که در هر دو مسیر یکسان اجرا می‌شوند، چون به نوع کالا مربوط‌اند، نه مسیر حمل. اگر کالایی مشمول استاندارد اجباری باشد، یا برای ورود به مجوز سازمان غذا و دارو، وزارت صمت یا نهاد دیگری نیاز داشته باشد، این الزام چه برای بار چین و چه برای بار دبی وجود دارد.

تفاوت در امکان انجام بازرسی است. برای بعضی کالاهای مشمول استاندارد اجباری، بازرسی پیش از حمل در کشور مبدأ و گرفتن گواهی بازرسی از شرکت‌های بازرسی مورد تأیید لازم می‌شود. در خرید مستقیم، این بازرسی معمولا در کارخانه یا انبار فروشنده چینی انجام می‌شود. در خرید از دبی، بازرسی در انبار تاجر اماراتی انجام می‌شود و اگر او مدارک فنی و مشخصات سازنده را نداشته باشد، گرفتن گواهی سخت‌تر می‌شود. پس قبل از خرید از دبی بپرسید فروشنده می‌تواند مدارک فنی کالا را تحویل بدهد یا نه.

تفاوت روند ترخیص، هزینه های گمرکی و عوامل تأخیر

روند ترخیص کالا از چین و دبی در گمرک ایران اصول یکسانی دارد و شامل اظهار کالا، بررسی اسناد، ارزیابی و در صورت لزوم بازرسی، پرداخت حقوق و عوارض و صدور پروانه گمرکی است. تفاوت اصلی این دو مسیر به زمان حمل، هزینه های لجستیکی و هماهنگی اسناد مربوط می شود. بار دریایی از دبی معمولا زودتر از چین به ایران می رسد؛ بنابراین، آماده نبودن اسناد هنگام ورود می تواند هزینه انبارداری را افزایش دهد.

هزینه گمرک واردات از چین و دبی شامل حقوق ورودی، مالیات و عوارض قانونی، هزینه انبارداری و هزینه‌های ترخیص‌کار است. حقوق و عوارض در هر دو مسیر بر اساس مبنای قانونی محاسبه می شوند، بنابراین، بالاتر بودن بهای کالا و هزینه های مؤثر بر محاسبات گمرکی می تواند هزینه واردات را افزایش دهد. هزینه حمل هم بخشی از همین ارزش است؛ برای محموله‌های کوچک و فوری از چین، هزینه حمل بار هوایی از چین به ایران را با کرایه مسیر دبی مقایسه کنید تا تصویر کامل‌تری از هزینه تمام‌شده داشته باشید.

ریسک های گمرکی واردات از چین و دبی

ریسک‌های هر مسیر را باید جدا بررسی کرد، چون قوانین گمرکی واردات از چین و دبی یکی است، اما جایی که کار خراب می‌شود فرق دارد. در واردات مستقیم از چین، ریسک‌های رایج این‌هاست:

• اختلاف کیفیت یا مشخصات کالای تحویلی با سفارش، که در گمرک به مغایرت شرح کالا با اسناد می‌رسد
• گواهی مبدأ یا اسناد صادراتی ناقص که فروشنده دیر یا با اشکال می‌فرستد
• تأخیر حمل دریایی و تغییر شرایط و بخشنامه‌ها در فاصله خرید تا رسیدن بار

در واردات از دبی، ریسک‌ها بیشتر به اسناد و مبدأ برمی‌گردد:

• اعلام مبدأ نادرست، مثلاً ثبت امارات برای کالایی که ساخت چین است
• سیاهه‌ای که قیمت آن با سوابق کالای مشابه فاصله زیادی دارد و ارزش آن پذیرفته نمی‌شود
• ناهماهنگی نام فروشنده اماراتی در سیاهه، اسناد پرداخت و ثبت سفارش
• نبود مدارک فنی سازنده برای گرفتن مجوز یا گواهی استاندارد

واردات از چین یا دبی؛ کدام مسیر از نظر قوانین گمرکی مناسب تر است؟

هیچ‌کدام از این دو مسیر از نظر قانونی به‌طور کلی بهتر نیست. تفاوت قوانین گمرکی چین و دبی بیشتر به تشریفات صادرات در کشور فروشنده برمی‌گردد و در سمت ایران، قوانین گمرکی واردات از چین و دبی یکی است. انتخاب درست به محموله، بودجه و زمان شما بستگی دارد. این فهرست کمک می‌کند سریع‌تر تصمیم بگیرید:

• خرید مستقیم از چین را انتخاب کنید اگر: حجم سفارش بالاست، می‌خواهید هزینه های گمرکی پایین‌تری داشته باشید، کالا مشمول بازرسی یا استاندارد اجباری است و به مدارک سازنده نیاز دارید، یا فرصت کافی برای حمل دریایی دارید.
• خرید از دبی را انتخاب کنید اگر: به کالا فوری نیاز دارید، سفارش کوچک یا متنوع است و حداقل سفارش کارخانه چینی برایتان زیاد است، یا می‌خواهید کالا را قبل از خرید از نزدیک ببینید.
• در هر دو مسیر: مبدأ واقعی کالا را درست اعلام کنید، شماره تعرفه را قبل از خرید مشخص کنید و نام فروشنده را در همه اسناد یکسان نگه دارید.
• اگر بین دو مسیر مردد هستید: هزینه نهایی واردات از هر مسیر را با در نظر گرفتن قیمت خرید کالا، هزینه حمل و بیمه، حقوق ورودی و هزینه انبارداری مقایسه کنید تا مشخص شود کدام گزینه از نظر اقتصادی برای شما به صرفه تر است.

جمع بندی

تفاوت قوانین گمرکی واردات از چین و دبی در سمت ایران بیشتر عملی است تا قانونی. تعرفه و حقوق ورودی بر اساس نوع کالا و کشور سازنده تعیین می‌شود و کالای ساخت چین، حتی اگر از دبی بیاید، همچنان چینی است. آنچه دو مسیر را از هم جدا می‌کند، قیمت پایه، هزینه و زمان حمل، فروشنده‌ای که اسناد را صادر می‌کند و ریسک ناهماهنگی همین اسناد است. خرید مستقیم از چین ممکن است به دلیل قیمت پایین تر تأمین کننده، هزینه تمام شده کمتری داشته باشد؛ در مقابل، مسیر دبی معمولا زمان حمل کوتاه تری دارد. البته انتخاب نهایی به نوع کالا و شرایط معامله بستگی دارد.

اگر تصمیم گرفته‌اید مستقیم از چین خرید کنید، پرداخت به فروشنده را با رسید معتبر و هماهنگ با سیاهه خرید انجام دهید. برای پرداخت یوانی به حساب تأمین‌کننده چینی، از خدمات باران‌پی استفاده کنید و قبل از سفارش با کارشناسان آن درباره روش پرداخت مناسب مشورت بگیرید.